Singapur ve Yeni Zelanda, dünyada bir ‘ilk’e imza attı ve tedarik zinciri anlaşması imzaladı. Liderler, diğer ülkeleri de benzer anlaşmalar yaparak küresel ticaret akışını sürdürmeye davet etti. Singapur Başbakanı, “Kriz veya kıtlık zamanlarında bile, temel malların (gıda, yakıt ve diğer kritik hammadde) akışını sağlayacağız” dedi.
Merhaba,
Asya yeni bir tarih yazıyor. Singapur ve Yeni Zelanda, küresel ticaretteki artan baskı ortamında iki ülke arasında malların serbestçe dolaşımını sağlamak amacıyla “dünyanın ilk” ikili tedarik zinciri anlaşmasını imzaladı. Pazartesi günü iki ülkenin liderleri tarafından imzalanan anlaşma, daha önce Pandemi, Ukrayna-Rusya Savaşı ve şimdi Hürmüz krizi gölgesinde ortaya çıkan yeni “tedarik zinciri” anlayışına bir halka daha ekledi. “Güvenlik ve dayanıklılık”.
Singapur Başbakanı Lawrence Wong, anlaşmayı imzaladıktan sonra yaptığı açıklamada, “Kriz veya kıtlık zamanlarında bile, temel malların (gıda, yakıt ve diğer kritik malzemelerin) akışını sağlayacağız, birbirimizi dışlamayacağız” dedi.
Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması sonucu ortaya çıkan küresel enerji şokundan en çok etkilenen bölge Asya-Pasifik bölgesi oldu . Hem Singapur hem de Yeni Zelanda ticarette birbirine büyük ölçüde bağımlı. “Temel Malların Ticaretine İlişkin Anlaşma” olarak bilinen tedarik zinciri anlaşmasının şartlarına göre, iki ülke temel malların ticaretini kısıtlayacak önlemler uygulamayacak. Anlaşma, gıda, yakıt, kimyasallar, inşaat ve sağlık ürünleri de dahil olmak üzere çeşitli malzemeleri kapsıyor.
Ayrıca, petrol ve diğer temel mallar gibi enerji kaynaklarının akışını sürdürmek için hava ve deniz yolu da dahil olmak üzere ticaret yollarını açık tutma konusunda da anlaştılar. İki ülke, küresel enerji tedarik zincirlerinin sürdürülmesi için diğer ticaret ortaklarını da benzer taahhütlerde bulunmaya çağırdı. Nitekim, Avustralya, bölgesel müttefiklerinden tedarik sağlamayı güvence altına aldı ve ticaretin devamlılığını sağlamak amacıyla geçen ay Singapur ile bir anlaşma imzaladı.
Yeni Zelanda, Asya’nın en büyük gıda ihracatçısı. Singapur gıda ithalatının yüzde 14’ünü Yeni Zelanda’dan karşılıyor. Yeni Zelanda’nın da yakıt ithalatının yaklaşık üçte biri Singapur’dan karşılanıyor. Yeni Zelanda Başbakanı Christopher Luxon, “Son birkaç ay bize, istikrarsız bir dünyada yaşadığımızı gösterdi. Bu nedenle, ülkelerimizi korumak ve belirsizlik dönemlerinde direncimizi artırmak için yoğun çaba sarf ediyoruz” dedi.
Anlaşmanın Detayları
4 Mayıs’ta Singapur’da imzalanan “Temel Malzemelerin Ticareti Anlaşması”, küresel ticaret tarihinde “yasal olarak bağlayıcı ilk ikili tedarik zinciri dayanıklılık anlaşması” olarak kayıtlara geçti. Ortadoğu’daki savaşın Hürmüz Boğazı’nı kilitlediği ve küresel arz hatlarının koptuğu bir dönemde gelen bu imza, gıda ve yakıt güvenliği için “stratejik bir can simidi” niteliği taşıyor. İşte anlaşmanın içeriği ve stratejik maddeleri:
Hukuki Bağlayıcılık: Dünyadaki benzer iyi niyet beyanlarının aksine, kriz anında ticareti sürdürmeyi zorunlu kılan ilk yasal metin oldu.
İhracat Kısıtlaması Yasağı: Taraflar; gıda, yakıt, tıbbi malzemeler ve inşaat ürünlerine “gereksiz ihracat kısıtlaması” getirmemeyi taahhüt ediyor. Böylece, kriz anında ülkelerin stok yapma ve ihracatı durdurma eğilimine karşı bir güvenlik duvarı oluşturuluyor.
Hürmüz Boğazı Şerhi:Anlaşma, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş hakkının uluslararası hukukun bir parçası olduğunu teyit ediyor ve boğazın derhal açılması çağrısı yapıyor.
Kritik Mal Listesi: Yaklaşık 54 gümrük tarife pozisyonu altında toplanan gıda, yakıt, ilaç, kimyasal ve inşaat malzemelerini kapsıyor.
Ortak Bilgi Paylaşımı: Arz kesintisi öncesinde veya sırasında taraflar arasında zorunlu bilgi paylaşımı ve istişare mekanizması kuruluyor.
Elektronik Sertifikasyon: Gıda ve birincil ürünlerin ticaretinde kağıtsız ticareti ve sertifikasyon süreçlerini hızlandıran dijital entegrasyon sağlanacak.
Pandemi Hazırlığı ve Sağlık: İlaç ve tıbbi cihazların tedarik zinciri dayanıklılığı için sağlık bakanlıkları arasında ayrı bir iş birliği protokolü yapılacak.
Açık Ortaklık Modeli: Anlaşma iki ülke arasında “özel” kalmayacak, aynı standartları karşılayan diğer “güvenilir ortakların” katılımına açık olacak.
Neden Önemli?
Singapur için çok önemli çünkü, kendi yerli kaynağı bulunmayan şehir devleti için gıda ve inşaat malzemesi akışını garanti altına almayı sağlıyor. Enerji merkezi statüsünü kullanarak, Hürmüz kapalıyken bile rafinerilerinden Yeni Zelanda’ya yakıt göndererek stratejik ortaklığını pekiştiriyor.
Yeni Zelanda için çok önemli çünkü, modern ekonomisinin, çiftliklerinin ve lojistik ağının “yakıtı” olan rafine ürünlere (özellikle dizel) kesintisiz erişim sağlıyor. Savaş dönemlerinde gıda ihracatçısı gücünü, yakıt ithalatı güvencesine dönüştürüyor.
Dünya için çok önemli çünkü, ticarette “içe kapanma ve korumacılık” eğilimine karşı sağlam bir alternatif model sunuyor. Singapur Başbakanı Lawrence Wong’un ifadesiyle: “Bu anlaşmayı küresel bir çığır açan gelişme” olarak anlamak mümkün. Anlaşmanın mesajı şöyle. Baskı altında bile güvenilir ortaklar birbirine sadık kalacaktır.
Anlaşma, yeni nesil tedarik zinciri konseptine “dayanıklılık” ve “güven” halkasını ekliyor.
Bölgesel ittifakların güçlendiği, küresel ticaretin daha parçalı ama daha dayanıklı hale geldiği bir mimari yükseliyor. Birbirini tamamlayan ekonomiler ilk adımı attı bile.
Barlas Yurtsever, 05.05.2026, İstanbul